مشهد سوم [ در بيان حقيقت معاد و بيان كيفيت پيدايش روح و عود آن به حضرت حق جلّ جلاله ] مشهد سوم اين كتاب در بيان حقيقت معاد و بيان كيفيت پيدايش روح و عود آن به حضرت حق جلّ جلاله و عمّ نواله است . نظر باينكه پيدايش نفوس مجرّده كه عود آنها به حق حتمي است لرجوع كلّ شئ اليه تعالى و وجوبه عقلا و نقلا و كشفا توقف بر وجود استعداد مادة از براي قبول نفس دارد و أجسام مركّبه بواسطهء استعداد منشأ قبول نفس مىگردند ( أعم از نفس نباتى و حيواني و انسانى ) . بنابر جميع أقوال در پيدايش نفوس انسانيه ( چه نفس ناطقه روحانية الحدوث باشد و يا مادّه بواسطهء تحولات جوهري بمقام تجرد برسد ) سخن گفته است و تحقيقات بىسابقه‌يى در اين مبحث نموده است . به همين مناسبت مصنّف قبل از بيان حقيقت معاد بنحوهء تكون عناصر پرداخته و موجود را تقسيم بمجرّد تام كه بمجرّد وجود فاعل موجود مىشود و بموجودى كه در پيدايش احتياج بوجود مادّه دارد تقسيم نموده و بيان كرده است كه وجود در قوس نزول از مجرد شروع نموده و بمادى ختم مىشود و در مقام صعود از مادّه شروع نموده و به مجرد ختم مىشود . مصنّف نحوهء قبول اسطقسّات تراكيب متعدده را بيان كرده و بعد به كيفيت تكوّن نباتات پرداخته و شأن قواى نباتى را تقرير نموده و در چگونگى مولّده و تصوّره و نحوهء بودن اين دو قوه ، قوّه نسبت بنفس انسانيّه و نحوه وجود و تحقق حدوث آنها و كيفيت پيدايش نفس بعد از مولّده در حالتي كه قوه متأخر از وجود